مضرات اشعه UV برای چشم و پوست و روش پیشگیری از آن

مضرات اشعه UV بسیار زیاد است و می‌تواند به پوست آسیب رسانده و باعث آفتاب‌ سوختگی، پیری زودرس و افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست شود. همچنین، این اشعه می‌ تواند به چشم‌ ها آسیب بزند و مشکلاتی مانند آب‌ مروارید و آسیب به قرنیه را ایجاد کند. با کومولایف همراه باشید تا به بررسی مضرات اشعه UV بپردازیم.

اشعه UV یا فرابنفش چیست ؟

اشعه فرابنفش (Ultraviolet, UV) نوعی از تابش الکترومغناطیسی است که طول موجی کوتاه‌تر از نور مرئی و بلندتر از اشعه ایکس دارد. طول موج اشعه فرابنفش در حدود 10 تا 400 نانومتر است. این اشعه به سه دسته تقسیم می‌شود:

1. UV-A (320-400 نانومتر): این نوع اشعه فرابنفش به عمق پوست نفوذ کرده و می‌تواند منجر به پیری زودرس و برخی مشکلات پوستی مانند چروک و تغییر رنگ پوست شود. UV-A نیز با افزایش خطر سرطان پوست مرتبط است.
2. UV-B (280-320 نانومتر): این نوع اشعه بیشتر به لایه‌های سطحی پوست نفوذ می‌کند و می‌تواند باعث آفتاب‌سوختگی و آسیب DNA در سلول‌های پوستی شود. UV-B نیز عامل مهمی در بروز سرطان پوست است.
3. UV-C (100-280 نانومتر): این نوع اشعه فرابنفش به شدت خطرناک است اما خوشبختانه بیشتر آن توسط لایه ازون در جو زمین جذب می‌شود و به سطح زمین نمی‌رسد.

اشعه فرابنفش از منابع طبیعی مانند خورشید و منابع مصنوعی مانند لامپ‌های فلورسنت، لامپ‌های UV و دستگاه‌های جوشکاری منتشر می‌شود. علاوه بر اثرات مضر بر پوست، اشعه فرابنفش می‌تواند به چشم‌ها آسیب برساند و منجر به مشکلاتی مانند آب مروارید شود.

برای محافظت از اشعه فرابنفش، استفاده از کرم‌های ضدآفتاب، پوشیدن لباس‌های محافظ، و استفاده از عینک‌های آفتابی مناسب توصیه می‌شود.

مقادیر شاخص UV و دسته‌بندی‌های قرار گرفتن در معرض نور خورشید

0-2 کم

• خطر: کم
• توصیه: اگر پوست شما به گونه‌ای است که به سرعت دچار آفتاب‌سوختگی می‌شود، از کرم ضد آفتاب با ضریب محافظت در برابر آفتاب (SPF) حداقل 30 استفاده کنید.

3-5 متوسط

• خطر: متوسط از آسیب ناشی از قرار گرفتن در معرض نور خورشید محافظت نشده.
• توصیه:
  • در صورت بیرون بودن از خانه، از لباس محافظ، عینک آفتابی و کلاه استفاده کنید.
  • حدود ظهر در سایه بمانید.
  • هر 2 ساعت یکبار از کرم ضد آفتاب با حداقل SPF 30 استفاده کنید.

6-7 بالا

• خطر: بالا از آسیب ناشی از قرار گرفتن در معرض نور خورشید محافظت نشده.
• توصیه:
  • در صورت بیرون بودن از خانه، از لباس محافظ، عینک آفتابی و کلاه استفاده کنید.
  • هر 2 ساعت یکبار از کرم ضد آفتاب با حداقل SPF 30 استفاده کنید.
  • از ساعت 10 صبح تا 4 بعد از ظهر زمان خود را زیر نور آفتاب کاهش دهید.

8-10 بسیار زیاد

• خطر: بسیار زیاد از آسیب ناشی از قرار گرفتن در معرض نور خورشید محافظت نشده.
• توصیه:
  • در صورت بیرون بودن از خانه، از لباس محافظ، عینک آفتابی و کلاه استفاده کنید.
  • هر 2 ساعت یکبار از کرم ضد آفتاب با حداقل SPF 30 استفاده کنید.
  • در فضای باز به دنبال سایه باشید.
  • سعی کنید از ساعت 10 صبح تا 4 بعد از ظهر از خورشید اجتناب کنید.

11+ شدید

• خطر: شدید از آسیب ناشی از قرار گرفتن در معرض نور خورشید محافظت نشده.
• توصیه:
  • تمام توصیه‌های فوق را دنبال کنید.
  • در صورت بیرون بودن از خانه، از لباس محافظ، عینک آفتابی و کلاه استفاده کنید.
  • هر 2 ساعت یکبار از کرم ضد آفتاب با حداقل SPF 30 استفاده کنید.
  • در فضای باز به دنبال سایه باشید.
  • سعی کنید از ساعت 10 صبح تا 4 بعد از ظهر از خورشید اجتناب کنید.

مضرات اشعه UV برای چشم

اشعه فرابنفش (UV) می‌تواند به چشم‌ها آسیب‌های جدی وارد کند و منجر به بروز بیماری‌های مختلف چشمی شود. برخی از این بیماری‌ها عبارتند از:

فوتوکراتیت (التهاب قرنیه)

فوتوکراتیت به عنوان “آفتاب‌سوختگی چشم” نیز شناخته می‌شود و معمولاً در اثر تابش بیش از حد اشعه UV به چشم‌ها ایجاد می‌شود. علائم آن شامل درد شدید، قرمزی، احساس وجود جسم خارجی در چشم و حساسیت به نور است.

آب مروارید (کاتاراکت) از مضرات اشعه UV

قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض اشعه UV می‌تواند خطر توسعه آب مروارید را افزایش دهد. آب مروارید به کاهش شفافیت عدسی چشم منجر شده و باعث کاهش بینایی می‌شود.

دژنراسیون ماکولا

این بیماری ناحیه ماکولا در شبکیه را تحت تأثیر قرار می‌دهد و می‌تواند منجر به از دست دادن بینایی مرکزی شود. اشعه UV می‌تواند یکی از عوامل خطرزا برای توسعه دژنراسیون ماکولا باشد.

ناحیه ملتحمه (Pinguecula و Pterygium)

قرار گرفتن در معرض اشعه UV می‌تواند منجر به تشکیل بافت‌های غیرطبیعی در ملتحمه چشم شود. پینگوکولا به شکل یک توده زرد کوچک در ملتحمه ظاهر می‌شود و پتریژیوم به شکل رشد بافتی از ملتحمه به سمت قرنیه رخ می‌دهد که می‌تواند بینایی را تحت تأثیر قرار دهد.

سرطان چشم از مضرات اشعه UV

اشعه UV می‌تواند خطر ابتلا به برخی از انواع سرطان‌های چشم مانند ملانومای چشم را افزایش دهد. این نوع سرطان می‌تواند در بافت‌های مختلف چشم، از جمله ملتحمه، مشیمیه و پلک‌ها، توسعه یابد.

پیشگیری از بیماری‌های چشمی ناشی از اشعه UV

برای محافظت از چشم‌ها در برابر اشعه UV و کاهش خطر بروز این بیماری‌ها، می‌توانید اقدامات زیر را انجام دهید:

• استفاده از عینک آفتابی با محافظت 100% در برابر اشعه UVA و UVB.
• پوشیدن کلاه‌های لبه‌دار که از ورود مستقیم اشعه UV به چشم‌ها جلوگیری می‌کند.
• خودداری از قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید در ساعات اوج تابش (10 صبح تا 4 بعدازظهر).
• استفاده از عینک‌های محافظ هنگام انجام فعالیت‌هایی که ممکن است باعث تابش مستقیم اشعه UV به چشم‌ها شوند، مانند جوشکاری یا استفاده از لامپ‌های UV.

مضرات اشعه UV برای پوست

اشعه فرابنفش (UV) خورشید می‌تواند اثرات مضری بر پوست داشته باشد که می‌تواند به آسیب‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت منجر شود. برخی از مضرات اصلی اشعه UV برای پوست عبارتند از:

آفتاب‌سوختگی از مضرات اشعه UV

آفتاب‌سوختگی: مواجهه کوتاه‌مدت با مقادیر زیاد اشعه UV می‌تواند باعث آفتاب‌سوختگی شود که علائم آن شامل قرمزی، درد، تورم و در موارد شدیدتر تاول و پوسته‌پوسته شدن پوست است.

پیری زودرس پوست از مضرات اشعه UV

پیری زودرس پوست: اشعه UV می‌تواند باعث تخریب کلاژن و الاستین در پوست شود که این مواد برای حفظ ساختار و انعطاف‌پذیری پوست ضروری هستند. این تخریب منجر به ظهور زودرس چین و چروک، خطوط ریز و لکه‌های تیره (لکه‌های خورشیدی یا لنتیژین‌های خورشیدی) می‌شود.

سرطان پوست

• سرطان پوست: قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض اشعه UV خطر ابتلا به سرطان‌های پوست را افزایش می‌دهد. سه نوع اصلی سرطان پوست شامل:
• کارسینوم سلول بازال (BCC): شایع‌ترین نوع سرطان پوست که معمولاً به آرامی رشد می‌کند و نادر است که متاستاز دهد.
• کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC): این نوع سرطان نیز نسبتاً شایع است و ممکن است به بافت‌های اطراف و دیگر قسمت‌های بدن منتشر شود.
• ملانوما: خطرناک‌ترین نوع سرطان پوست که می‌تواند به سرعت به دیگر قسمت‌های بدن منتشر شود.

آسیب DNA

آسیب DNA: اشعه UV می‌تواند باعث آسیب به DNA سلول‌های پوست شود. این آسیب می‌تواند منجر به تغییرات ژنتیکی شده و خطر ابتلا به سرطان پوست را افزایش دهد.

تضعیف سیستم ایمنی پوست

تضعیف سیستم ایمنی پوست: اشعه UV می‌تواند سیستم ایمنی محلی پوست را تضعیف کند، که این امر ممکن است خطر بروز عفونت‌های پوستی و توسعه سرطان‌های پوست را افزایش دهد.

لکه‌های پوستی از مضرات اشعه UV

لکه‌های پوستی: مواجهه مداوم با اشعه UV می‌تواند باعث بروز لکه‌های تیره (هیپرپیگمانتاسیون) روی پوست شود. این لکه‌ها معمولاً در مناطقی از پوست که بیشتر در معرض آفتاب قرار دارند، ظاهر می‌شوند.

منابع مصنوعی اشعه یو وی

تخت‌های برنزه‌سازی

تخت‌های برنزه‌سازی: این دستگاه‌ها با استفاده از لامپ‌های UV خاصی برای تولید اشعه UVA و UVB به منظور برنزه کردن پوست استفاده می‌شوند. استفاده مکرر از این دستگاه‌ها می‌تواند خطر ابتلا به سرطان پوست را افزایش دهد.

لامپ‌های UV

لامپ‌های UV: این لامپ‌ها در کاربردهای مختلفی مانند ضدعفونی کردن، خشک کردن جوهرها و لاک‌ها، و همچنین در برخی آزمایش‌های علمی استفاده می‌شوند.

لیزرهای UV

لیزرهای UV: این لیزرها در زمینه‌های مختلف علمی و پزشکی برای برش، جوشکاری، و همچنین در جراحی‌های خاص استفاده می‌شوند.

جوشکاری با قوس الکتریکی

جوشکاری با قوس الکتریکی: این فرآیند می‌تواند اشعه UV تولید کند و افراد مشغول به این کار باید از تجهیزات حفاظتی مناسب برای محافظت از پوست و چشم‌های خود استفاده کنند.

لامپ‌های فلورسنت

لامپ‌های فلورسنت: این لامپ‌ها مقداری اشعه UV تولید می‌کنند که معمولاً توسط پوشش داخلی لامپ جذب می‌شود، اما در صورت شکستگی لامپ، اشعه UV می‌تواند آزاد شود.

عواملی که بر شدت پرتو فرابنفش اثر می‌ گذارند

اشعه فرابنفش (UV) تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد که شدت و میزان تابش آن را تعیین می‌کنند. این عوامل شامل زمان، فاصله از خط استوا، ارتفاع از سطح زمین، فصل، ابرها، بازتاب از سطوح، و ترکیبات هوا می‌شوند. در ادامه به بررسی این عوامل پرداخته می‌شود:

زمان

تابش اشعه UV بین ساعات 10 صبح تا 4 بعدازظهر در شدیدترین حالت است: در این بازه زمانی، خورشید در بالاترین نقطه خود در آسمان قرار دارد و تابش اشعه UV به سطح زمین بیشترین مقدار را دارد.

فاصله از خط استوا (عرض جغرافیایی)

شدت تابش پرتو UV با دور شدن از خط استوا کمتر می‌شود: مناطق نزدیک به خط استوا به دلیل زاویه عمودتر تابش خورشید، بیشتر در معرض اشعه UV قرار دارند. با افزایش عرض جغرافیایی (دور شدن از خط استوا)، زاویه تابش کمتر شده و شدت اشعه UV کاهش می‌یابد.

ارتفاع از سطح زمین

در ارتفاعات بالاتر اشعه فرابنفش بیشتری به زمین می‌رسد: با افزایش ارتفاع، جو زمین نازک‌تر می‌شود و میزان اشعه UV که به سطح زمین می‌رسد، بیشتر می‌شود. به همین دلیل، افرادی که در کوهستان‌ها زندگی می‌کنند یا به آنجا سفر می‌کنند، بیشتر در معرض اشعه UV قرار دارند.

فصل

در فصول بهار و تابستان تابش اشعه فرابنفش نسبت به سایر فصل‌ها شدیدتر است: زاویه تابش خورشید در این فصول مستقیم‌تر است و روزها طولانی‌تر هستند، بنابراین تابش اشعه UV بیشتر می‌شود.

ابرها

تأثیر ابرها بر میزان اشعه فرابنفشی که به سطح زمین می‌رسد متفاوت است: ابرهای نازک می‌توانند مقداری از اشعه UV را عبور دهند، در حالی که ابرهای ضخیم‌تر می‌توانند مقدار بیشتری از آن را مسدود کنند. اما حتی در روزهای ابری، مقدار قابل توجهی اشعه UV به زمین می‌رسد.

بازتاب از سطوح

پرتو فرابنفش از سطوحی مانند آب، شن، برف، موزائیک و حتی چمن بازتاب می‌شود: بازتاب اشعه UV از این سطوح می‌تواند میزان مواجهه با تابش را افزایش دهد. برای مثال، برف می‌تواند تا 80% از اشعه UV را بازتاب دهد، در حالی که شن حدود 15% و آب حدود 10% از این اشعه را بازتاب می‌دهند.

ترکیبات هوا

به عنوان مثال لایه اوزون در قسمت‌های فوقانی اتمسفر، مقداری از اشعه فرابنفش را فیلتر می‌کند: لایه اوزون به طور خاص اشعه UVC و بخشی از اشعه UVB را جذب می‌کند، و بنابراین نقش مهمی در کاهش میزان اشعه UV که به سطح زمین می‌رسد، ایفا می‌کند.

با توجه به این عوامل، آگاهی از شرایط محیطی و زمان‌های اوج تابش اشعه UV می‌تواند به کاهش خطرات ناشی از قرار گرفتن در معرض اشعه UV و محافظت از سلامت پوست و چشم‌ها کمک کند.