اگر صبح ها با پلک های چسبیده به هم ، سوزش و قرمزی لبه ی پلک از خواب بیدار میشوید و این حالت هفته هاست تکرار میشود، احتمالا با بلفاریت چشم رو به رو هستید. بلفاریت چشم یکی از شایع ترین مشکلات مزمن پلک که بسیاری آن را با خشکی چشم یا آلرژی فصلی اشتباه میگیرند و همین موضوع باعث میشود درمان آن را دیرتر شروع کنند. در این مقاله ، قدم به قدم توضیح می دهیم بلفاریت چشم دقیقا چیست، از کجا شروع میشود، چه علائم و علتی دارد و چه تفاوتی با مشکلات مشابه چشمی مثل گل مژه یا عفونت چشم دارد. در ادامه هم به روشهای درمان خانگی، سریع و گیاهی آن میپردازیم و در آخر توضیح می دهیم چرا کنترل نور و انتخاب عینک آفتابی مناسب، بخشی جدایی ناپذیر کنترل این بیماری است.
بلفاریت چشم چیست؟
بلفاریت به التهاب مزمن لبه ی پلک ها گفته میشود؛ همان نوار باریکی که مژه ها از آن میرویند. در همین نوار باریک، غدد چربی کوچکی به نام غدد مایبومین (Meibomian) قرار دارند که وظیفه شان تولید لایه ی چربی محافظ اشک است تا رطوبت سطح چشم حفظ شود و اشک زودتر از حد معمول تبخیر نشود. وقتی این غدد به هر دلیلی مسدود یا ملتهب شوند، یا باکتری های طبیعی پوست در همین ناحیه بیش از حد رشد کنند، لبه ی پلک ملتهب، پوسته پوسته و حساس میشود؛ و این همان چیزی است که چشم پزشکان آن را بلفاریت مینامند.
نکته ای که خیلی از بیماران انتظارش را ندارند این است که بلفاریت چشم معمولا یک بیماری مزمن است، نه یک عفونت گذرا که با یک دوره درمان کوتاه برای همیشه از بین برود. به همین دلیل هدف اصلی درمان، کنترل و کاهش بروز مکرر آن است و اگر به آن مبتلا شوید احتمالش زیاد است که هرچند وقت یک بار علائم آن را در اطراف چشمانتان ببینید.
علائم بلفاریت چشم
بلفاریت چشم معمولا به آرامی و با یک احساس ناخوشایند در لبهی پلک شروع میشود؛ احساسی شبیه وجود شن ریز زیر پلک که با پلک زدن هم از بین نمی رود. کمکم لبه ی پلک قرمز و متورم میشود و در ریشه ی مژهها فلسهای ریزی شبیه شوره ظاهر میشود که گاهی باعث میشود مژهها به هم بچسبند، بهخصوص صبح ها بعد از بیدار شدن از خواب. بسیاری از بیماران در کنار این علائم، یا ریزش اشک بیش از حد را تجربه میکنند یا برعکس، احساس خشکی و سوزش مداوم در چشم خود دارند ؛ دو حالتی که در نگاه اول متضاد به نظر میرسند اما هر دو، ریشه در همان بی ثباتی لایه ی اشکی دارند.
یکی از علائمی که کمتر به آن توجه میشود اما در بلفاریت چشم بسیار شایع است، حساسیت به نور یا فوتوفوبیاست. وقتی لبهی پلک ملتهب باشد و لایه ی چربی محافظ اشک به درستی کار نکند، سطح چشم در برابر نور شدید روز، بازتاب نور و حتی نور مانیتور و گوشی زودتر واکنش نشان میدهد و همین موضوع خستگی چشم را تشدید میکند.
علل و عوامل ایجاد بلفاریت چشم
عینک آفتابی Adrian Black کومونو با فریم استات دستساز و لنزهای دودی پلاریزه CR-39، مدلی مقاوم و مناسب نور شدید است.
| برند | |
|---|---|
| جنسیت | زنانه, مردانه |
بلفاریت چشم اغلب یک علت واحد ندارد، بلکه ترکیبی از چند عامل زمینه ای است . شایع ترین این عوامل، رشد بیش از حد باکتری های طبیعی پوست در ریشه ی مژه هاست؛ باکتری هایی که به طور معمول روی پوست همه ی افراد وجود دارند اما در برخی افراد تعادلشان به هم میخورد. در کنار این عامل، اختلال عملکرد غدد مایبومین و انسداد آنها نیز نقش پررنگی دارد، چون وقتی چربی داخل این غدد بهدرستی خارج نشود، محیط مناسبی برای التهاب فراهم میشود.
عامل دیگری که در سال های اخیر توجه چشم پزشکان را بیشتر جلب کرده، دِمودکس است؛ نوعی مایت میکروسکوپی که به طور طبیعی در فولیکول مژهها زندگی میکند اما در برخی افراد بیش فعال شده و التهاب موضعی ایجاد میکند. بیماری های پوستی زمینه ای مثل درماتیت سبورئیک یا روزاسه هم میتوانند بلفاریت چشم را تشدید کنند، چون همان الگوی التهابی پوست صورت روی لبه ی پلک هم اثر میگذارد. در نهایت، آلرژی به لوازم آرایشی، لنز تماسی یا مواد محیطی و همچنین خشکی مزمن چشم نیز از عواملی هستند که رابطه ای دوطرفه با بلفاریت دارند؛ یعنی هم میتوانند علت آن باشند و هم در اثر آن تشدید شوند.
انواع بلفاریت چشم
چشم پزشکان بلفاریت را به دو دسته ی اصلی تقسیم میکنند. در بلفاریت قدامی، التهاب بیشتر در قسمت جلویی پلک و دقیقا جایی است که مژه ها میرویند و معمولا منشأ آن باکتری یا شورهی پوست است. مقابل آن، بلفاریت خلفی به التهاب غدد مایبومین در لبه ی داخلی پلک مربوط میشود که ریشه اش اختلال عملکرد همین غدد است. در عمل، در بسیاری از بیماران هر دو نوع هم زمان دیده میشود و همین موضوع است که تشخیص و درمان دقیق را به عهده ی چشمپزشک میگذارد.
درمان بلفاریت چشم چگونه است؟
خبر خوب این است که با وجود ماهیت مزمن بلفاریت چشم، اکثر بیماران با مراقبت منظم میتوانند علائم را به خوبی کنترل کنند و دوره های عود آن را کوتاه تر و کمترکنند. روش های درمانی به طور معمول ترکیبی از مراقبت خانگی روزانه، درمان دارویی برای کنترل سریع تر علائم حاد، و در برخی موارد درمان های تکمیلی گیاهی است که هرکدام را در ادامه جداگانه توضیح میدهیم.
درمان خانگی بلفاریت چشم
پایه و اساس درمان خانگی بلفاریت چشم، رعایت مداوم بهداشت لبه ی پلک است. در ابتدا یک پارچه ی تمیز را با آب گرم خیس میکنید و به مدت پنج تا ده دقیقه روی پلک بسته میگذارید تا چربی های منجمد داخل غدد مایبومین نرم شوند. بعد از کمپرس، نوبت ماساژ ملایم لبه ی پلک با نوک انگشت تمیز است تا همان چربی نرم شده به راحتی خارج شود.
در مرحلهی آخر، با کمک یک پد تمیز یا گوش پاک کن و چند قطره شامپو بچه ی بسیار رقیق شده یا محلول های استریل مخصوص پلک، ریشهی مژه ها را از فلسها و ترشحات پاک میکنید. در دورههایی که بلفاریت چشم فعال است، بهتر است تا حد امکان از آرایش چشم و لنز تماسی هم پرهیز کنید تا پلک بیشتر از این تحریک نشود. تجربهی اکثر بیماران نشان میدهد انجام همین چند مرحله به صورت روزانه و مداوم، بیشترین تأثیر را در کاهش علائم دارد.
درمان سریع بلفاریت چشم
در کنار مراقبت خانگی، وقتی علائم حاد مثل قرمزی، تورم و سوزش شدید باشد، چشمپزشک برای کنترل سریع تر وضعیت، دارو تجویز میکند. این داروها میتواند شامل قطره یا پماد آنتیبیوتیک موضعی برای مهار رشد باکتری، قطرههای اشک مصنوعی برای کاهش خشکی و تحریک، و در موارد شدیدتر یک دوره ی کوتاه کورتیکواستروئید موضعی زیر نظر پزشک باشد. نکته ی مهمی که باید در نظر داشت این است که واژهی سریع در این جا به معنای درمان قطعی و همیشگی نیست؛ این روش ها بیشتر برای فروکش کردن سریع تر التهاب حاد به کار میروند و بعد از آنها هم مراقبت مستمر و بهداشت روزانه ی پلک همچنان لازم است.
درمان گیاهی بلفاریت چشم
برخی افراد به عنوان درمان مکمل و کمکی، از ترکیبات گیاهی با خاصیت ضدالتهابی مثل کمپرس چای بابونه یا چایکیسه ای سرد استفاده میکنند تا التهاب موضعی پلک را کمی آرام کنند. این روشها میتوانند به احساس راحتی موقت کمک کنند، اما هیچ کدام جایگزین بهداشت روزانه ی پلک یا درمان تجویزی پزشک نیستند و بهتر است، در دوره هایی که عفونت فعال شده، بدون مشورت با چشم پزشک از آنها استفاده نشود.
بلفاریت چشم و حساسیت به نور؛ چرا عینک آفتابی مناسب اهمیت دارد؟
همان طور که در بخش علائم اشاره کردیم، فوتوفوبیا یا حساسیت به نور یکی از شایع ترین علائم بلفاریت چشم است. وقتی لبهی پلک ملتهب و لایه ی اشکی در وضعیت ناپایداری باشد، سطح چشم عملا محافظت طبیعی کمتری در برابر نور دارد؛ به همین دلیل نور شدید آفتاب، بازتاب آن از سطوح روشن مثل آسفالت یا برف، و حتی نور آبی صفحه نمایش میتواند سوزش و ریزش اشک را در طول روز بیشتر کند.
در چنین شرایطی، استفاده از یک عینک آفتابی دیگر صرفا یک انتخاب ظاهری و مد روز نیست و تبدیل به ابزار مهمی برای کنترل بیماری مشود ؛ چون از قرار گرفتن مستقیم پلک ملتهب در معرض نور شدید و گرد و غبار محیط جلوگیری میکند . برای دورههایی که بلفاریت چشم فعال است، بهتر است عینکی انتخاب شود که پوشش کافی روی اطراف چشم داشته باشد و لنز آن استاندارد، ضدخش و دارای فیلتر UV مناسب باشد تا هم از نور و هم از تحریک محیطی محافظت کند.
شما میتوانید عینک آفتابی با لنز با کیفیت و فیلتر استاندارد uv را از کومولایف خریداری کنید که نمایندگی رسمی برند کومونو در ایران است و عینک ها را مستقیما از دفتر مرکزی بلژیک وارد میکنند به همین جهت خیالتان از بابت داشتن یک جنس اورجینال و اصل راحت خواهد بود.
تفاوت بلفاریت چشم با سایر مشکلات مشابه چشم
از آنجا که علائم بلفاریت چشم با چند بیماری دیگر پلک و چشم شباهت دارد، تشخیص این بیماری ها از یک دیگر اهمیت زیادی پیدا می کند . برای مثال، اگر یک برجستگی دردناک و موضعی روی پلک ظاهر شود که به سرعت بزرگ تر شود، احتمالا با گل مژه سروکار دارید، نه بلفاریت مزمن؛ در این حالت معمولا درمان فوری گل مژه با کمپرس گرم و در صورت نیاز با دارو انجام میشود و روند بهبود آن هم سریع تر از بلفاریت است.
حالت دیگری که ممکن است با بلفاریت اشتباه گرفته شود، قرمزی ناگهانی و شدید سفیدی چشم است که بیشتر به ورم ملتحمه مربوط می شود و نیازمند درمان فوری قرمزی چشم است، نه صرفا بهداشت پلک. در نهایت، اگر ترشح چرکی غلیظ، درد شدید یا کاهش دید هم به علائم اضافه شود، احتمال عفونت باکتریایی چشم وجود دارد که با درمان سریع عفونت چشم کنترل می شود. تشخیص دقیق این تفاوت ها در نهایت فقط با معاینه ی چشمپزشک ممکن است، چون درمان هرکدام از این حالتها با دیگری متفاوت است.
چه زمانی باید به چشم پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم بلفاریت چشم با چند هفته مراقبت خانگی منظم بهبود پیدا نکند، نباید دیگر آن را نادیده بگیرید و سریعا به چشم پزشک مراجعه کنید. همین طور اگر درد شدید، کاهش ناگهانی دید یا ترشح غیرعادی و چرکی وجود داشته باشد، یا علائم فقط در یک چشم و بهطور کاملا ناگهانی ظاهر شده باشد، معاینه ی تخصصی ضروری است.
افرادی که سابقه ی بیماری های پوستی مانند روزاسه یا درماتیت سبورئیک دارند هم بهتر است پیگیری منظم تری با چشم پزشک خود داشته باشند، چون در این افراد بلفاریت بیشتر عود میکند.
سؤالات متداول دربارهی بلفاریت چشم
آیا بلفاریت چشم مسری است؟
نه، بلفاریت چشم یک بیماری التهابی است، عفونت مسری نیست و از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود.
آیا بلفاریت چشم کاملا درمان میشود؟
بلفاریت چشم بیماری مزمن است و با مراقبت منظم کنترل میشود، اما ممکن است در طول زمان دوباره عود کند.
آیا بلفاریت چشم باعث افت دید میشود؟
بلفاریت چشم بهخودی خود دید را از بین نمیبرد، اما میتواند باعث تاری موقت شود.
چه مدت طول میکشد تا بلفاریت چشم بهبود پیدا کند؟
با رعایت منظم بهداشت پلک، بسیاری از بیماران طی چند هفته بهبود چشمگیری در علائم بلفاریت چشم مشاهده میکنند.
آیا لنز تماسی باعث تشدید بلفاریت چشم میشود؟
استفاده از لنز تماسی در دورهی فعال بلفاریت چشم میتواند تحریک را بیشتر کند و بهتر است در این دوره محدود شود.
