پرش پلک چشم آن قدر رایج است که تقریبا هر کسی حداقل یک بار در زندگی اش تجربه کرده است . در این مقاله میخواهیم به طور دقیق ، علت پرش پلک چشم را از زاویه های مختلف(دلایل ساده ی روزمره تا مواردی که واقعا باید جدی گرفته شوند) بررسی کنیم.
عضله ای که دور چشم شما را احاطه کرده، مثل هر عضله ی دیگر بدن، از رشته های عصبی فرمان میگیرد. گاهی به هر دلیلی، یک یا چندتا از این رشته ها بهجای اینکه منتظر فرمان مغز بمانند، خودشان شروع به تخلیه ی الکتریکی میکنند؛ درست مثل یک سیم برق که گاهی جرقه میزند بدون اینکه کسی کلید را زده باشد.
نتیجه ی این تخلیه های کوچک و نامنظم، همان لرزش ریزی است که حس میکنید. پزشکان به این پدیده «میوکیمیای پلک» میگویند . این یک بیماری مستقل نیست، بلکه بیشتر شبیه یک زنگ هشدار کوچک از طرف بدن است که میگوید یک جای کار می لنگد.
نکته ی جالب اینجاست که پلک پایین گاهی بیشتر از پلک بالا درگیر می شود،چون پوست و بافت آن نازک تر است . همچنین تقریبا همیشه فقط یک چشم درگیر است، نه هر دو با هم؛ این خودش یک نکته ی مهم برای تفاوت قائل شدن بین پرش پلک موقتی و حالت های نادرتر و جدی تر است.
علت پرش پلک چشم چیست؟
چند مورد از رایجترین علل پرش پلک چشم را با هم مرور میکنیم:
- خواب ناکافی احتمالا پرتکرارترین دلیلی است که پزشکان از بیماران میشنوند؛ وقتی سیستم عصبی استراحت کافی نمیگیرد، حساسیت آن به تحریکات کوچک بالا میرود
- استرس و اضطراب هم همین اثر را دارند، فقط از مسیر روانی بهجای جسمی
- مصرف زیاد قهوه، چای پررنگ یا نوشیدنی های انرژی زا سیستم عصبی را تحریک پذیرتر میکند و همین باعث میشود عضلات کوچک مثل عضله ی پلک زودتر به لرزش بیفتند
- خیرگی طولانی به صفحه ی موبایل یا مانیتور یکی از دلایلی است که این روزها بیشتر از قبل شنیده میشود. وقتی چشم ساعت ها روی یک فاصله ی ثابت متمرکز میماند، هم عضلات اطراف آن خسته میشوند و هم تعداد پلک زدن بهطرز چشمگیری کم میشود که همین موضوع باعث خشکی سطح چشم میشود.در چنین شرایطی معمولا همراه با کمکردن ساعت کار با صفحهنمایش، سراغ درمان خشکی چشم هم میروند، چون رفع خشکی به طور مستقیم روی کاهش تناوب پرش تأثیر میگذارد.
- سیگار و دخانیات به خاطر وجود چون نیکوتین اثر تحریککننده روی سیستم عصبی دارند.
- یک باور خیلی رایج این است که کمبود منیزیم عامل اصلی پرش پلک است. جالب است بدانید در چند مطالعه ی مقایسه ای، سطح منیزیم خون افرادی که پرش پلک داشتند تفاوت زیادی با افراد بدون این مشکل نداشت لذا نباید انتظار داشت یک قرص منیزیم به تنهایی معجزه کند.
چه قدر طول میکشد تا پرش پلک چشم قطع شود؟
در اکثرموارد، این پرش ها از چند ساعت تا حداکثر چند هفته دوام میآورند و بعد خودشان قطع می شوند. ممکن است در یک روز چندین بار برای چند ثانیه یا چند دقیقه اتفاق بیفتد، بعد ساعت ها هیچ خبری نباشد، و دوباره برگردد. این الگوی رفت و برگشتی کاملا طبیعی است و لزوما بهمعنای بدتر شدن وضعیت نیست.
علت پرش پلک یک چشم
این که فقط یک چشم درگیر میشود و نه هر دو به صورت هم زمان، به این برمیگردد که تخلیه ی الکتریکی نامنظم به طور معمول از یک واحد حرکتی کوچک و موضعی در همان یک عضله شروع میشود، نه یک اختلال گسترده تر در مغز یا اعصاب. به همین دلیل هم هست که پزشکان بین این نوع پرش و حالت های نادرتری که هر دو طرف صورت را درگیر میکنند، تفاوت قائل می شوند. اگر روزی حس کردید هر دو چشم یا حتی گوشه ی دهانتان هم زمان درگیر شده، خیلی سریع به پزشک مراجعه کنید.
علت پرش پلک چشم چپ؛ چرا چشم چپ بیشتر درگیر است؟
عینک آفتابی Adrian Black کومونو با فریم استات دستساز و لنزهای دودی پلاریزه CR-39، مدلی مقاوم و مناسب نور شدید است.
| برند | |
|---|---|
| جنسیت | زنانه, مردانه |
از نظر پزشکی هیچ تفاوت واقعی بین علت پرش پلک چشم چپ و راست وجود ندارد. عضلهی دو طرف صورت دقیقا یک ساختار و یک عملکرد دارند و به یک شکل به خستگی، کافئین و استرس واکنش نشان میدهند. باورهای عامیانهای مثل (پرش چشم چپ یعنی خبر بد) صرفا باورهای فرهنگی هستند و هیچ پایه ی علمی ندارند. اگر پرش فقط محدود به همان یک ناحیه باقی بماند و علائم دیگری مثل ضعف یا افتادگی همراهش نباشد، جای نگرانی خاصی نیست، فارغ از اینکه چشم چپ باشد یا راست.
پرش پلک زیر چشم
همانطور که پیشتر اشاره شد، پرش پلک زیر چشم به خاطر نازک تر بودن بافت این ناحیه، محسوس تر از پلک بالا است. بسیاری از افرادی که ساعت های طولانی پشت میز کار یا مقابل صفحه نمایش میگذرانند، پرش را از همین ناحیه حس می کنند. اگر خستگی مزمن چشم بخشی از روتین روزانه تان شده، استفاده ی مناسب و بر اساس نیاز از یک ویتامین برای خستگی چشم میتواند در کنار استراحت واقعی چشم کمککننده باشد، هرچند جایگزین خواب و استراحت نیست.
آیا پرش پلک چشم در بارداری؛ نگران کننده است؟
پرش پلک چشم در بارداری می تواند به علت تغییرات هورمونی سریع، خواب ناکافی به خاطر شرایط جسمی متفاوت، افزایش استرس روزمره و حتی حساس تر شدن بدن نسبت به کافئین در این دوران باشند. در بیشتر موارد ماجرا همین جا تمام میشود و ربطی به سلامت جنین یا روند بارداری ندارد.
اما نکته ای که باید به آن توجه کنیم این است در دوران بارداری کمبودهایی مثل آهن نسبتا شایع تر میشوند، و اگر پرش پلک همراه با خستگی غیرعادی، سرگیجه یا رنگ پریدگی پوست باشد، بهتر است در ویزیت بعدی حتما این موضوع را با پزشک یا ماما مطرح کنید تا در صورت نیاز آزمایش خون هم انجام شود. صرف پرش پلک به تنهایی، دلیل کافی برای نگرانی نیست، اما نادیده گرفتن علائم همراه هم درست نیست.
چه زمانی باید نگران پرش مکرر چشم شویم؟
بیشتر مطالبی که تا اینجا خواندید دربارهی حالت خوش خیم و نرمال پرش چشم بود ؛ یعنی مزاحم است اما خطرناک نیست. با این حال چند نشانه هست که اگر با آنها مواجه شدید، بهتر است زودتر به چشمپزشک یا متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید:
پرشی که بیش از چند هفته بدون هیچ بهبودی ادامه پیدا کند، طبیعی نیست همچنین اگر انقباض آن قدر شدید شود که پلک عملا بسته شود و نتوانید چشمتان را کامل باز نگه دارید، هم یک علامت هشدار است. گسترش پرش به سایر قسمتهای صورت مثل گونه یا گوشهی دهان، و همراه بودن با افتادگی پلک، دوبینی یا ضعف عضلانی در بخش های دیگر صورت هم از مواردی است که نباید نادیده گرفته شوند. در این حالت های نادرتر، ممکن است پزشک برای اطمینان از سلامت مسیرهای عصبی، درخواست تصویربرداری مغزی برای رد کردن قطعی احتمالات نادرتر کند و جای نگرانی نیست.
راهکارهای خانگی درمان پریدن پلک چشم
گاهی اوقات بهترین درمان، همان چیزی است که همه از قبل میدانیم ولی کمتر عملی اش میکنیم: خواب کافی و منظم. اگر بخواهیم دقیقتر باشیم، رساندن خواب شبانه به هفت تا هشت ساعت پیوسته، در بسیاری از موارد به تنهایی کافی است تا پرش ظرف چند روز فروکش کند. کاهش تدریجی مصرف کافئین به جای قطع ناگهانی، از سردرد ناشی از ترک هم جلوگیری میکند و راحتتر قابل تحمل است. کمپرس گرم روی پلک بسته، حدود پنج تا ده دقیقه، به شلشدن عضله کمک میکند و خیلی از افراد آن را قبل از خواب انجام میدهند.
قانون (بیست، بیست، بیست) هم برای کسانی که مجبورند ساعتهای طولانی با صفحهنمایش کار کنند خیلی کاربردی است؛ هر بیست دقیقه، بیست ثانیه به یک نقطه در فاصله ی حدودا بیست فوتی (شش متری) نگاه کنید. این کار هم خستگی عضلات چشم را کم میکند و هم فرصتی برای پلک زدن کاملتر و رفع خشکی فراهم میکند.
| محرک شایع | راهکار پیشنهادی | زمان تقریبی برای دیدن نتیجه |
|---|---|---|
| کمخوابی | تثبیت ساعت خواب روی هفت تا هشت ساعت شبانه | سه تا پنج روز |
| استرس روزمره | تنفس عمیق، پیادهروی کوتاه، فاصله گرفتن از محرکهای استرسزا | یک تا دو هفته |
| مصرف زیاد کافئین | کاهش تدریجی، نه قطع ناگهانی | یک هفته |
| کار طولانی با مانیتور | رعایت قانون بیست-بیست-بیست و کمپرس گرم | چند روز |
| خشکی چشم | افزایش آگاهانهی پلکزدن و مرطوبکنندهی مناسب | چند روز تا یک هفته |
راهکار پزشکی درمان خانگی پریدن چشم
اگر با همهی اینها باز هم پرش پلک ادامه داشت، وقتش رسیده که به چشم پزشک یا متخصص مغز و اعصاب رجوع کنید. پزشک ممکن است دلایل زمینه ای مثل خشکی مزمن چشم یا عوارض جانبی بعضی داروهای خاص را بررسی کند. در مواردی که پرش شدید و مقاوم به درمان های ساده باشد، تزریق موضعی بوتاکس در نقاط مشخصی در اطراف چشم میتواند به طور موقت انقباض عضله را کنترل کند؛ اثر این روش چند روز طول میکشد تا خودش را نشان دهد و موقتی است، نه دائمی.
برای کسانی که علاقه مند به روش های ملایم تر هستند، ترکیبی از کمپرس گیاهی بابونه، افزایش مصرف غذاهای غنی از منیزیم و پتاسیم مثل مغزها، موز و سبزیجات برگسبز، در کنار کاهش قند و کافئین میتواند مفید باشد. بعضی افراد در همین راستا از یک قطره تقویت چشم گیاهی هم برای آرامش عضلات دور چشم استفاده میکنند؛ نکتهی مهم این است که این محصولات را باید مکمل روند اصلاح سبک زندگی در نظر گرفت، نه جایگزین آن.
عاداتی که در درازمدت جلوی پرش پلک چشم را میگیرند
چند عادت هست که اگر به روتین روزانه اضافه شوند، احتمال بازگشت پرش را به طور محسوسی کم میکنند. نوشیدن آب کافی در طول روز یکی از ساده ترین و در عین حال نادیده گرفته شده ترین این عادت هاست؛ کمآبی بدن روی عملکرد عضلات و اعصاب به طور کلی اثر منفی میگذارد.
فاصله گرفتن دورهای از صفحه نمایش، حتی در قالب چند دقیقه پیاده روی کوتاه بین جلسات کاری، برای کسانی که شغلشان ایجاب می کند ساعتها بدون وقفه پشت میز باشند، توصیه می شود. کسانی که بهخاطر ماهیت شغلشان مدام در معرض خستگی چشمی هستند، بعد از چند هفته رعایت همین نکات ساده، برای کنترل پرش چشم و تقویت چشم ضعیف نتیجهی ملموسی میگیرند.
تغذیه هم نقش مهمی دارد. دریافت کافی ویتامین A، ویتامینهای گروه B بهخصوص B۱۲، و مواد معدنی مثل منیزیم و پتاسیم به عملکرد طبیعی سیستم عصبی و عضلانی کمک میکند. اگر شما در کنار اصلاح رژیم غذایی روزمره، به دنبال معجزه تقویت بینایی میگردید؛ بهتر است بدانید هیچ ماده ی خوراکی به تنهایی جای خواب کافی و مدیریت استرس را نمیگیرد، بلکه در کنار آن ها اثرگذار است.
سوالات متداول درباره علت پرش پلک چشم
علت پرش پلک چشم چیست و چقدر نگران کننده است؟
در اغلب موارد ریشه ی آن خستگی، کمخوابی، استرس یا مصرف زیاد کافئین است و خطر جدی ندارد. فقط زمانی که چند هفته ادامه پیدا کند یا با علائم عصبی دیگری همراه شود، نیاز به بررسی تخصصی دارد.
پرش پلک پایین چشم چپ نشانه ی چیست؟
هیچ معنای پزشکی متفاوتی نسبت به پلک راست ندارد. صرفا بافت نازک تر پلک پایین باعث میشود این حرکت بیشتر احساس شود.
پرش پلک چشم در بارداری طبیعی محسوب میشود؟
بله، بهخاطر تغییرات هورمونی این دوران، کاملا رایج است. فقط اگر همراه با سرگیجه یا خستگی شدید بود، بهتر است در ویزیت بعدی به پزشک اطلاع دهید.
چه زمانی باید برای پرش پلک چشم به پزشک مراجعه کرد؟
اگر بعد از دو تا سه هفته اصلاح خواب و کاهش استرس بهبودی حاصل نشد، یا پرش به سایر نقاط صورت گسترش پیدا کرد باید به پزشک مراجعه کنید.
کمبود ویتامین یا منیزیم واقعا باعث پرش پلک میشود؟
مطالعات علمی، ارتباط قطعی بین کمبود منیزیم خون و پرش پلک پیدا نکردهاند، هرچند تغذیه ی ضعیف بهطور غیرمستقیم از طریق خستگی عمومی میتواند در تشدید آن نقش داشته باشد.
